Songlivo

Müzik terimleri sözlüğü: akor, ton, ritim ve sahne terimleri

12 dk okuma

Akor kâğıdında “sus4” görüp ne olduğunu bilmemek ya da provada “köprüye dönüyoruz” denince nereden gireceğini kestirememek: müzikte terimler çoğu zaman kimse açıklamadan kullanılır. Bu sözlük sahnede ve provada en sık duyulan terimleri konularına göre topluyor. Her terimin yanında İngilizce karşılığı da var, çünkü akor kâğıtlarının ve uygulamaların çoğu İngilizce kısaltma kullanır. Konuyu derinlemesine anlatan yazıların bağlantıları terimlerin içinde.

Nota ve ses

  • Nota (note) — Belirli yükseklikteki tek bir ses. Batı müziğinde 12 farklı nota vardır; sonra aynı sıra bir oktav yukarıda tekrar eder.
  • Nota adları: harf ve hece — Do, Re, Mi, Fa, Sol, La, Si hecelerinin harf karşılıkları C, D, E, F, G, A, B'dir. Akor kâğıtlarında neredeyse her zaman harf kullanılır: C = Do, Am = La minör. Bu eşleşme “sabit Do” sistemidir; bazı solfej yöntemlerinde ise (“gezici Do”) Do, çalınan tonun ilk notasıdır.
  • Oktav (octave) — Bir notadan bir sonraki aynı adlı notaya kadar olan mesafe. Üstteki notanın frekansı alttakinin iki katıdır.
  • Yarım ses ve tam ses (semitone, whole tone) — Yarım ses iki komşu nota arasındaki en küçük adımdır; gitarda bir perdeye denk gelir. Tam ses iki yarım sestir.
  • Diyez ve bemol (sharp, flat) — Diyez notayı yarım ses tizleştirir (C#), bemol yarım ses pesleştirir (Bb). Yazıda # ve b işaretleri kullanılır.
  • Enharmonik (enharmonic) — Aynı sesin iki farklı adı: C# ile Db aynı tuş, aynı perdedir.
  • Aralık (interval) — İki nota arasındaki mesafe; üçlü, beşli gibi adlarla anılır. Akorların ve melodilerin karakterini aralıklar belirler.
  • Gam (scale) — Belirli bir aralık düzeniyle sıralanmış notalar. En çok kullanılanlar majör ve minör gamlardır.

Akorlar

  • Akor (chord) — Birlikte çalınan, genellikle üç ya da daha fazla notadan oluşan ses. İki notalı power chord'lar (E5 gibi) da akor diye anılır. Akor adlarının nasıl okunduğu akor isimleri yazısında.
  • Kök (root) — Akora adını veren nota: G akorunun kökü G'dir.
  • Majör (major) — Yalnızca harfle yazılan akor: C, G, D. Genellikle parlak, aydınlık duyulur.
  • Minör (minor) — Harfin yanına “m” eklenir: Am, Em. Daha hüzünlü, koyu bir renk taşır.
  • Dominant yedili (dominant seventh, 7) — Majör akora kökten küçük yedili aralıkta bir nota eklenir: G7 = G, B, D, F. Bir sonraki akora geçmek isteyen, gerilimli bir sestir. Yalnızca “7” yazılan akor her zaman budur; minör yedili m7 (Am7), majör yedili maj7 olarak yazılır.
  • Majör yedili (major seventh, maj7) — Kökten büyük yedili eklenir: Cmaj7. Yumuşak bir renktir; caz ve bossa novada sık duyulur.
  • sus2 ve sus4 (suspended) — Akorun üçlüsü yerine ikili ya da dörtlü çalınır: Dsus4. Ne majör ne minördür, askıda duyulur; çoğu zaman ardından normal akora döner.
  • add9 — Akora dokuzlu (bir oktav yukarıdaki ikili) eklenir, üçlü yerinde kalır: Cadd9.
  • dim ve aug (diminished, augmented) — Eksik ve artık akorlar. Bdim gergin ve karanlık, Caug belirsiz duyulur; ikisi de çoğunlukla iki akor arasında geçiş görevi görür.
  • Slash akor (slash chord) — Eğik çizgiden sonraki nota bastır: D/F#, F# basla çalınan D akorudur.
  • Barre (barre chord) — İşaret parmağıyla aynı perdedeki birden fazla teli birden basmak. F ve Bm gibi akorlar gitarda genellikle barre ile çalınır.
  • Akor dizisi (chord progression) — Bir şarkıda art arda gelen akorların sırası; örneğin C – G – Am – F.

Ton ve transpoze

  • Ton, tonalite (key) — Şarkının etrafında döndüğü merkez nota ve gam: “Şarkı G majörde.” Nasıl bulunacağı şarkının tonu yazısında.
  • Tonik (tonic) — Tonun merkez notası, şarkının “evi”. Şarkılar çoğu zaman tonik akoruna döner ve sıklıkla onunla biter.
  • Relatif minör (relative minor) — Aynı notaları paylaşan majör–minör ton çifti: C majör ile A minör, G majör ile E minör.
  • Transpoze (transpose) — Bütün akorları aynı miktarda kaydırarak şarkının tonunu değiştirmek. Adım adım: akor transpoze yazısı.
  • Capo (kapo) — Gitarın sapına takılıp bütün telleri aynı perdede basan kıskaç. Akor şekillerini değiştirmeden tonu yükseltir; hangi perdede ne çalınacağı capo yazısında.
  • Modülasyon (modulation) — Şarkının ortasında tonun değişmesi. Popta sık görülen bir örnek, son nakaratın yarım ya da tam ses yukarıda tekrar edilmesidir.
  • Ses aralığı (vocal range) — Bir sesin rahatça çıkarabildiği en pes ve en tiz nota arası. Şarkının tonu buna göre seçilir: sesinize uygun ton.
  • Nashville sayı sistemi (Nashville Number System) — Akorları harf yerine tondaki derecelerine göre sayıyla yazma yöntemi: 1 – 5 – 6m – 4. Ton değişince kâğıt aynı kalır: Nashville yazısı.

Ritim ve tempo

  • Vuruş (beat) — Müziğin düzenli nabzı; şarkıya ayağınızla eşlik ederken vurduğunuz şey.
  • Tempo — Şarkının hızı.
  • BPM (beats per minute) — Dakikadaki vuruş sayısı; tempo bununla ölçülür. 60 BPM saniyede bir vuruştur. Nasıl bulunacağı tempo yazısında.
  • Metronom (metronome) — Seçilen tempoda düzenli tık veren alet ya da uygulama.
  • Ölçü (bar, measure) — Vuruşların eşit gruplara bölünmüş her bir parçası. Akor kâğıtlarında ölçüler genellikle dikey çizgilerle ayrılır.
  • Ölçü sayısı (time signature) — Bir ölçüde kaç vuruş olduğunu ve vuruşu hangi nota değerinin taşıdığını gösterir. 4/4 en yaygın olanıdır, 3/4 valsin ölçüsüdür. 6/8 genellikle üçerli iki vuruş olarak hissedilir; sallanan havası buradan gelir.
  • Senkop (syncopation) — Vurgunun güçlü vuruş yerine zayıf vuruşa ya da vuruşların arasına kayması; ritme gerilim ve hareket katar.
  • Giriş sayımı (count-in) — Şarkıya başlamadan önce tempoyu veren sayım: “bir, iki, üç, dört”. Bütün grup aynı anda girsin diye yapılır.
  • Ritim kalıbı (strumming pattern) — Gitarda tellere aşağı ve yukarı vuruşların tekrar eden düzeni.

Şarkının bölümleri

  • Giriş (intro) — Şarkının açılış bölümü; genellikle vokal girmeden önce çalınır.
  • Kıta (verse) — Sözleri her seferinde değişen, hikâyeyi ilerleten bölüm.
  • Ön nakarat (pre-chorus) — Kıtadan nakarata geçerken gerilimi artıran kısa bölüm.
  • Nakarat (chorus) — Sözleri ve melodisi tekrar eden, şarkının en akılda kalan bölümü.
  • Köprü (bridge) — Genellikle bir kez gelen, farklı akorlarla şarkıya yeni bir renk katan bölüm.
  • Ara, solo (interlude, solo) — Ara, bölümler arasında çalınan sözsüz geçiştir. Solo ise bir enstrümanın ya da sesin melodiyi tek başına üstlendiği bölümdür, çoğu zaman doğaçlamadır.
  • Bitiş (outro) — Şarkıyı kapatan son bölüm.
  • Tekrar (repeat) — Bir bölümün yeniden çalınacağını gösteren işaret; akor kâğıtlarında “x2” gibi yazılır.

Notadaki İtalyanca terimler: tempo ve nüans

Notada ve akor kâğıtlarında tempo ile ses gücü çoğu zaman İtalyanca yazılır. Bu terimler her dilde aynıdır; bir kez öğrenince her notada okursunuz.

  • Adagio — Yavaş, ağır.
  • Andante — Yürür gibi, ağırca bir hız.
  • Moderato — Orta hızda.
  • Allegro — Hızlı ve canlı.
  • Presto — Çok hızlı.
  • Ritardando (rit.) — Giderek yavaşlayarak. Çoğunlukla şarkının sonunda görülür ama herhangi bir bölümü de kapatabilir.
  • Accelerando (accel.) — Giderek hızlanarak.
  • A tempo — Yavaşlama ya da hızlanmadan sonra önceki tempoya dön.
  • Fermata — Notanın üstündeki yay ve nokta: o nota ya da durak serbestçe uzatılır. Grupta liderin işaretiyle bırakılır.
  • Piano (p) ve forte (f) — Hafif ve güçlü çal. Harf iki kez yazılırsa etki artar: pp çok hafif, ff çok güçlü.
  • Mezzo piano (mp) ve mezzo forte (mf) — Orta hafif ve orta güçlü.
  • Crescendo (cresc.) — Giderek güçlenerek. Notada açılan bir çatal (<) ile de gösterilir.
  • Decrescendo, diminuendo (dim.) — Giderek hafifleyerek; kapanan çatal (>) ile gösterilir.
  • Staccato — Kesik kesik: notanın üstündeki nokta, onun kısa çalınacağını gösterir.
  • Legato — Bağlı: notalar arada boşluk bırakmadan birbirine bağlanır.
  • Da capo (D.C.) — Baştan al.
  • Dal segno (D.S.) — İşaretten (𝄋) itibaren tekrar al.
  • Coda — Şarkının kapanış bölümü. “D.C. al coda”, baştan alıp işaretli yerden koda bölümüne atla demektir.

Enstrüman ve akort

  • Akort (tuning) — Tellerin doğru notaya ayarlanması; aynı zamanda tellerin hangi notalara ayarlı olduğunu anlatan düzen. Adım adım: gitar akort yazısı.
  • Standart akort (standard tuning) — Gitarda kalın telden inceye E A D G B E.
  • Drop D — En kalın telin D'ye indirildiği akort; kalın, güçlü akorlar için kullanılır.
  • Akort aleti (tuner) — Çalınan notayı algılayıp doğru olup olmadığını gösteren cihaz ya da uygulama.
  • Perde (fret) — Gitar sapına gömülü metal çubuklar. “3. perde” denince üçüncü çubuğun hemen gerisindeki, parmağın bastığı yer kastedilir. Her perde sesi yarım ses yükseltir.
  • Pena (pick) — Telleri vurmak için kullanılan küçük, ince parça.
  • Parmakla çalma (fingerstyle) — Teller pena yerine parmaklarla çalınır; bas, akor ve melodi aynı anda duyulabilir.
  • Tab, tablatür (tablature) — Hangi telde hangi perdeye basılacağını sayılarla gösteren yazım.

Sahne ve prova

  • Setlist — Bir konserde çalınacak şarkıların sıralı listesi: setlist nasıl hazırlanır.
  • Repertuvar (repertoire) — Bir müzisyenin ya da grubun çalabildiği şarkıların tamamı.
  • Prova (rehearsal) — Programın sahneden önce tek başına ya da grupla çalışılması.
  • Ses kontrolü (soundcheck) — Konserden önce enstrümanların ve mikrofonların ses seviyesinin ayarlanması.
  • Monitör (monitor) — Müzisyenin sahnede kendini ve grubu duyması için ona dönük hoparlör ya da kulak içi kulaklık.
  • Akor kâğıdı (chord chart) — Akorların, çoğu zaman sözlerin üstüne yazıldığı ve şarkının bölümlerini gösteren sayfa. Lead sheet bundan farklıdır: melodiyi nota olarak da içerir.
  • Şarkı defteri (songbook) — Akor kâğıtlarının toplandığı defter ya da uygulama.
  • ChordPro — Akorları köşeli parantezle sözlerin içine yazan metin biçimi: [G]Bir gün... Nasıl yazıldığı ChordPro yazısında.
  • Sayfa çevirici pedal (page turner) — Ayakla basılıp tabletteki sayfayı çeviren Bluetooth pedal.

Bu terimler Songlivo'da nerede karşınıza çıkar?

  • Ton ve transpoze: şarkı açıkken hedef tona dokunduğunuzda bütün akorlar yeni tonda yazılır; slash akorların bas notası da birlikte kayar. Capo herkesin kendi seçimidir.
  • Akor türleri: Akorlar sekmesinde maj7, sus4, dim gibi türlere göre süzüp diyagramlara bakabilirsiniz.
  • Tempo: metronom 30 ile 300 BPM arasında çalışır; bulduğunuz tempoyu şarkıya kaydedersiniz.
  • Akort: uygulamadaki akort aleti telleri tek tek, standart akorta göre ayarlatır.
  • Setlist ve sahne: setlistinizi sahnede açarsınız; sahne modunda liderin seçtiği şarkı ve ton bütün grubun ekranına aynı anda gelir, internet gerekmez.

Songlivo şarkılarınızı ve setlistlerinizi cihazda tutar, akorları istediğiniz tona taşır ve sahne modunda bütün grubu aynı şarkıda buluşturur. Terimlerin pratikte nasıl kullanıldığını görmek için akor transpoze yazısıyla başlayabilirsiniz.

Diğer yazılar